
मुगु । मुगुको पूर्वी भेगमा रहेका वन क्षेत्रमा पाइने बहुमूल्य जडिबुटी यार्सागुम्बाको कारोबार घट्दो छ । यार्सागुम्बा संकलनकर्ता र व्यापारीहरु बीच कारोबार नहुँदा दुई क्वीन्टल भन्दा बढी यार्सागुम्बा मुगुमै थन्किएको छ । यो वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय बजारदेखि स्थानीय बजारमा मूल्य घटेको भन्दै कारोबार कम हुँदा संकलनकर्ता र व्यापारी मर्कामा परेका छन् ।
बहुमूल्य औषधीजन्य बहुगुणयुक्त जडिबुटी हो, यार्सागुम्बा । यो हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छ र दुर्लभ जडीबुटी पनि हो ।
यार्सागुम्बाको मात्राकै कुरा गर्दा आपूर्तिको दृष्टिकोणले विश्वभर चीनपछि नेपाल दोस्रो स्थानमा रहेको छ । तर, समस्याको कुरा अहिले बहुमूल्य जडिबुटी यार्सागुम्बाको कारोबार घट्दो छ । यसले नेपालको ग्रामिण अर्थलाई चलायमान बनाउन सकिरहेको छैन भने यार्सामा सम्भावना खोज्नेका लागि समस्या सृजना भएको देखिन्छ । यार्सागुम्बा संकलनकर्ता र व्यापारीहरु बीच कारोबार नहुँदा दुई क्वीन्टल भन्दा बढी यार्सागुम्बा मुगुमै थन्किएको छ ।
यो वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय बजारदेखि स्थानीय बजारमा मूल्य घटेको भन्दै कारोबार कम हुँदा संकलनकर्ता र व्यापारी मर्कामा परेका छन् । गत वर्ष प्रति पिस यार्सागुम्बाको ५ सय देखि १ हजार प्रति के.जीको १७ लाख देखी १८ लाख सम्म कारोबार हुँदा विक्री राम्रो हुने गरेको थियो । मुगम कामारोङ्ख गाँउपालिकामा बस्दै आएका नागरिकहरुको मुख्य आम्दानीको स्रोत नै जडिबुटी हो । ज्यानको बाजी राखेर उच्च हिमालमा पुगेर संकलन गरेको यार्सागुबा बिक्री नहुदा निकै समस्या भएको छ ।
यार्सागुम्बा र मुगुको सम्बन्ध : के भन्छन् त जनप्रतिनिधि ?
मुगुका विभिन्न स्थानमा पाईने बहुमुल्य जडिबुटी यार्सागुम्बा २ क्वीन्टल भन्दा बढी संकलन हुन्छ । गर्त वर्ष राम्रो मूल्य पाउदा खरीद बिक्री निकै राम्रो भएको हो । यो बर्ष चीन लगाएत अन्य देश र नेपालका स्थानीय बजारमा यार्सागुम्बाको मुल्य नहुदा अहिले र्यासागुम्बा खरिद बिक्री नभएको स्थानिय जनप्रतिनिधीको भनाइ छ ।
मुगुको पूर्वीय भेगमा रहेका बन क्षेत्रमा अहिले बहुमल्ुय जडिबुडी यार्सागुम्बाको कारोवार घट्दो अवस्था छ । जिल्लामा आर्थिक वर्ष २०८०।०८१ मा यार्सागुम्बा ७९.२०७ के.जी निर्यात हुँदा प्रति के.जीको ३१ हजार रुपैयाको दरले २४ लाख ५५ हजार ४सय १७ रुपैया राजश्व संकलन भएको थियो भने पछिल्लो आर्थिक बर्ष २०८१। ०८२ मा २६.२ के.जी यार्सागुबा नियात हुदा ८लाख १२ हजार २सय रुपैया राजश्व संकलन भएको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । आउदा दिनमा यार्सागुम्बाको संरक्षण उत्पादनको लागी जनचेतनामूलक कार्याक्रम, अनुसन्धान,राज्यले निमार्ण गरेको कार्ययोजना अनुसार काम गर्ने, जलवायु परिवर्तन रोकथाम ,लगाएतका कार्यक्रम अगाढी बढाउने तयारी रहेको डिभिजन वन कार्यालय मुगुले जनाएको छ ।
पछिल्ला वर्षहरुमा यार्सागुम्बाको मुख्य कारोबार घट्नुको कारण के ?
– अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार कारोबार घट्नु
– वन क्षेत्रमा अवैध रुपमा चोरी निकासी गर्नु
– यार्सागुम्बा परिपक्क उमेर नहुदै संकलन गर्नु
– स्थानीय समुदायमा जनचेतनाको कमजोरी
– वन क्षेत्रमा आगलागी हुनु
जलवायु परिवर्तनका कारण यार्सागुम्बा उत्पादन कम भएकाले पनि कारोबार घट्दै गएको देखिन्छ ।