दशैँ नेपालीहरूको महान् चाड हो। यो पर्व धार्मिक आस्था, पारिवारिक मिलन, आपसी सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ। दशैँ आउनासाथ गाउँदेखि सहरसम्म छुट्टै रौनक छाउँछ। घरआँगनको सरसफाइ, नयाँ लुगा किनमेल, मिठामिठा परिकारको तयारी, पिङको चहलपहल र आकाशमा उड्ने रङ्गीचङ्गी चङ्गाले दशैँको आगमनलाई थप उल्लासमय बनाउँछन्। यीमध्ये चङ्गा उडाउने परम्परा दशैँको विशेष आकर्षणका रूपमा रहँदै आएको छ।

दशैँ र चङ्गाबीचको सम्बन्ध केवल मनोरञ्जनमा सीमित छैन। चङ्गाले स्वतन्त्रता, उमङ्ग, आशा र उत्साहको प्रतीकात्मक अनुभूति गराउँछ। वर्षायाम सकिएर आकाश खुला हुन थालेपछि नीलो आकाशमा रङ्गीचङ्गी चङ्गा उडेको दृश्यले दशैँको माहोललाई अझ जीवन्त बनाउँछ। बालबालिकादेखि युवासम्म चङ्गा उडाउन उत्साहित हुन्छन्। कतिपय ठाउँमा परिवार र साथीभाइ मिलेर चङ्गा उडाउने, एकअर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने र रमाइलो गर्ने चलन पनि छ।

विगतमा चङ्गा उडाउनु दशैँको तयारीकै एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा जस्तै थियो। दशैँ नजिकिँदै गर्दा बजारमा विभिन्न आकार र रङका चङ्गा किन्नेहरूको भीड लाग्थ्यो। बालबालिका चङ्गा उडाउनका लागि धागो र लट्टाई तयार पार्थे। घरका छत, खुला चौर र खेतका फाँटमा चङ्गा उडाउनेहरूको चहलपहल देखिन्थ्यो। चङ्गा उडाउने क्रममा हुने हाँसो, रमाइलो र साथीभाइबीचको प्रतिस्पर्धाले चाडपर्वको खुसीलाई थप गहिरो बनाउँथ्यो।

तर समयसँगै चङ्गा उडाउने परम्परामा परिवर्तन आएको छ। सहरीकरण, प्रविधिको बढ्दो प्रयोग र मनोरञ्जनका नयाँ माध्यमका कारण कतिपय स्थानमा चङ्गा उडाउने संस्कृति पहिलेको तुलनामा कम देखिन थालेको छ। मोबाइल फोन, भिडियो गेम र सामाजिक सञ्जालमा रमाउने नयाँ पुस्ताका लागि चङ्गा उडाउनु पहिलेको जस्तो आकर्षणको विषय नहुन सक्छ। यद्यपि, दशैँका बेला चङ्गा उडाउने परम्परा अझै पनि नेपाली सांस्कृतिक जीवनको सुन्दर पक्षका रूपमा कायम छ।

चङ्गा उडाउने परम्परालाई निरन्तरता दिनु भनेको पुरानो पुस्ताको सम्झना मात्र जोगाउनु होइन, नयाँ पुस्तालाई आफ्नै संस्कृति र परम्परासँग परिचित गराउनु पनि हो। अभिभावकले बालबालिकालाई चङ्गा उडाउन सिकाउने, विद्यालयले सांस्कृतिक गतिविधिमार्फत यसको महत्त्व बुझाउने र समुदायले सुरक्षित रूपमा चङ्गा उडाउने कार्यक्रम आयोजना गर्ने हो भने यो परम्परालाई थप जीवन्त बनाउन सकिन्छ।

यस क्रममा सुरक्षालाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ। चङ्गा उडाउँदा विद्युत्का तार, सडक र भीडभाड भएका स्थानबाट टाढा रहनुपर्छ। धारिलो वा धातु मिसाइएको धागोको प्रयोगले मानिस, चराचुरुङ्गी र वातावरणमा जोखिम निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले सुरक्षित र वातावरणमैत्री धागो प्रयोग गर्दै खुला तथा सुरक्षित स्थानमा चङ्गा उडाउनु आवश्यक छ।

दशैँ केवल टीका, जमरा र आशीर्वादको पर्व मात्र होइन; यो हाम्रा परम्परा, स्मृति र सामाजिक सम्बन्धलाई नवीकरण गर्ने अवसर पनि हो। चङ्गाले दशैँको आकाशलाई रङ्गीन बनाउनुका साथै बाल्यकालका मीठा सम्झना र सामूहिक खुसीलाई पनि जीवन्त बनाउँछ। बदलिँदो समयसँगै चाडपर्व मनाउने शैली परिवर्तन भए पनि यस्ता मौलिक परम्पराको संरक्षण गर्नु हाम्रो साझा दायित्व हो।
यस वर्षको दशैँमा टीका र जमरासँगै चङ्गाको रङ्गले पनि हाम्रो आकाश सजियोस्। चङ्गासँगै खुसी, सद्भाव र एकताको सन्देश उचाइमा पुग्न सकोस्। यही नै दशैँ र चङ्गाबीचको वास्तविक सम्बन्ध हो—परम्पराको निरन्तरता, सम्बन्धको न्यानोपन र जीवनप्रतिको उमङ्ग।