काठमाडौं । नेपालको शिक्षामा केही प्रमुख कमजोरीहरू देखिन्छन्, जसले समग्र शैक्षिक विकासमा अवरोध पु¥याइरहेको छ । पहिलो, शिक्षाको गुणस्तरमा असमानता छ । त्यस्तै शिक्षामा व्यवहारिक सीपको कमी । 

पाठ्यक्रम व्यवहारिकताको आधारमा कम अनि सैदान्तिक बढी र परीक्षा केन्द्रित भएकाले विद्यार्थीहरूलाई जीवनोपयोगी सीपहरू सिकाउनेतर्फ पर्याप्त ध्यान दिइएको छैन । 

अझ, दक्ष र प्रशिक्षित शिक्षकहरूको अभावले समेत शिक्षाको गुणस्तरमा प्रतिकूल असर पु¥याएको छ ।  नेपालको समग्र शिक्षा क्षेत्र समस्याग्रस्त छ । राजनीतिक अस्थिरता र नीति निर्माणमा हेलचेक्त्र्याईँका कारणले समेत शिक्षाको धरातल कमजोर हुँदैछ भने दीर्घकालीन सुधारमा कुनै काम भएकै छैनन् ।

निजी र सरकारी विद्यालयहरूबीचको गुणस्तरीय भिन्नताले शिक्षामा वर्गीय विभाजन निम्त्याएको छ । यी कमजोरीहरूका कारण शिक्षा क्षेत्रमा जटिल चुनौतीहरू छन् । संघीय कानुनको अभाव, अस्थायी शिक्षक तथा कर्मचारीको दिगो व्यवस्थापन नहुनु, अपर्याप्त भौतिक संरचना, विद्यार्थीको खस्कँदो उपलब्धिस्तर, ड्रपआउट, हावी राजनीतिलगायत शिक्षाका सदाबहार समस्या जस्ता देखिन्छन् । नेपालमा शिक्षाको सम्भावना अत्यन्त प्रचुर छ ।

देशको सामाजिक र आर्थिक विकासमा योगदान पु¥याउनसक्ने महत्वपूर्ण क्षेत्रको रूपमा देशको जनसांख्यिकीय अवस्था युवा वर्गमा केन्द्रित भएकाले गुणस्तरीय शिक्षामा लगानीले दीर्घकालीन सुधार ल्याउन सक्छ । डिजिटल शिक्षाको विकास, प्रविधिमा पहुँच, र अनलाइन शिक्षाको प्रयोगले देशभरका विद्यार्थीहरूलाई शिक्षामा सहभागी गराउन नयाँ ढोका खोलिरहेको छ । 

ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई शिक्षा पु¥याउन प्रविधिको सही उपयोग महत्त्वपूर्ण रहको शिक्षाका जानकाहरू बताउँछन् । प्राविधिक र व्यावसायिक शिक्षा, नवप्रवर्तनशील शिक्षा प्रणालीहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालयहरूसँग सहकार्य गर्ने सम्भावनाले नेपालको शिक्षा क्षेत्रलाई अझ प्रभावकारी बनाउने देखिन्छ । 

नेपालमा अबको शिक्षा समावेशी, गुणस्तरीय, र व्यवहारिक हुनुपर्छ जसले विद्यार्थीहरूलाई भविष्यका चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार बनाओस् । प्रविधिको द्रुत विकाससँगै शिक्षा प्रणालीलाई डिजिटल र नवप्रवर्तनशील बनाउन जरुरी छ । ई–लर्निङ, अनलाइन कक्षाहरू, र प्रविधिको प्रयोग गरेर दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई पनि शिक्षामा पहुँच दिलाउनु पर्छ । 

अबको शिक्षा केवल परीक्षा केन्द्रित हुनुको सट्टा जीवनोपयोगी सीपहरू प्रदान गर्ने हुनुपर्छ । व्यावसायिक र प्राविधिक शिक्षामा लगानी बढाई विद्यार्थीहरूलाई रोजगारीमा सहज पहुँच दिने व्यवस्था गर्नुपर्छ । अन्तर्राष्ट्रियस्तरको शिक्षा र ज्ञान आदानप्रदानको अवसरलाई पनि प्रोत्साहन गर्न सकिन्छ ।