काठमाडौं । एकता टुटफुटमा सधै सक्रिय रहने कम्युनिस्ट पार्टीहरुलाई जनमतको कदम गर्न हम्मेहम्मे हुने गरेको छ । कम्युनिस्ट पार्टी र शक्तिहरु आपसी मिलाप र सहकार्यमा लामो समय टिक्न सक्दैनन् । 

लामो समयसम्म जनवादी केन्द्रियताको नाममा नेतृत्व लिने र नेतृत्वको विपक्षमा उभिने देखिए कारबाहीको डण्डा बर्साई हाल्ने कम्युनिस्ट शक्तिहरु फेरि संकट आउने डरका कारण २०८० सालमा मिलन विन्दु पहिल्याउन अग्रसर देखिए । वामपन्थी सहकार्यका लागि कस्तो रह्यो त वर्ष २०८० ? 

वामपन्थी अर्थात कम्युनिष्ट । विश्व समूदायमै किनाराकृत बन्दै गएको राजनीतिक शक्ति र विचारधाराको रुपमा लिन थालिएको छ । 

कुनै समय आधा विश्वलाई नेतृत्व गर्ने कम्युनिष्टहरु जडता र सिद्धान्तलाई तलमाथि गर्नै हुन्न भन्ने सोचका कारण खुम्चिदै गएका छन् । 

शक्ति सञ्चयमा अग्रसर हुनुको सट्टा नेतृत्व लिने होडमा चुर्लु्म्मै बनेका कम्युनिष्टहरु नेपालमा पनि ठूलो जनमत हुँदाहुँदै तनावमा छन् । 

कस्तुरीले आफ्नै शरीरको बीनाको बास्ना खोज्न भौतारिए झैं, कम्युनिष्ट शक्तिहरु जनमत खोज्दै एकतामा जानुको सट्टा लुछाचुडीमा उत्रिएका छन् । त्यसैले पनि वर्ष २०८० कम्युनिष्ट शक्तिका लागि सुखद् जति छ त्यतिकै दुखद पनि रह्यो । 

वामपन्थी दलहरु नेकपा माओवादी केन्द्र र नेकपा एकीकृत समाजवादी लगायतका दलहरुले अर्को वामपन्थी दलविरुद्ध दक्षिणपन्थीसँगको सहकार्य बन्यो । 

चुनावमै दक्षिणपन्थी शक्तिसँग सहकार्य गर्दै एमालेविरुद्ध भएको घेराबन्दी २०८० को वैशाखमा सम्पन्न उपचुनावमा पनि सहकार्य भयो । 

उपचुनावमा कांग्रेसलाई सघाएका वामपन्थी दलहरुले नतिजा आफ्नो भागमा पार्नेभन्दा पनि एमाले पराजित बनाउने गरि काम गरे । यस्तो हुँदै गर्दा वामपन्थी शक्तिको रुझानमा समस्या सिर्जना भयो । 

वामपन्थी दलहरुको झगडा र आपसी लडाईको अन्य दलहरुले नै फाइदा लिन थाले । सत्ता समिकरणमा पनि सानो शक्तिको रुपमा सरकारको नेतृत्व सहज भएन् । 

सरकारको नेतृत्वको असहजतासँगै वापन्थी दलहरु जनमतको संकट र पपुलारिजमको सिकार बन्नेमा प्रष्ट बन्दै गएका छन् । यस्तोमा उनीहरुले फेरि एकता, सहकार्य र मिलापको बाटो खोजिरहेका छन् । 

दक्षिणपन्थी शक्तिहरुसँगको सहकार्यले लखेटिन थालेका वामपन्थी दलहरु किन झस्किन  पुगे ?

एमालेले मध्यपहाड केन्द्रित पदयात्रा र माओवादी केन्द्रले विशेष रुपान्तरण अभियान चलाए । उनीहरुले त्यो यात्राको क्रममा विभिन्न ढोलपिटेपनि उल्लासपूर्ण रुपले नेता कार्यकर्ताको उपस्थिति हुन सकेन, यस्ता अभियानले उर्जा दिनै सकेन् । 

जनमतको ओरालो बाटोका कारण त्रसित बनेका उनीहरु वास्तवमै जनताबाट पाखा लाग्दै त गइएन भन्ने बहसमा आउन अहिले बाध्य बनेका हुन् । तीतो, इगो र प्रतिष्ठालाई भुलेर उनीहरु फेरि सुझबुझपूर्ण निर्णय गर्नुपर्छ है भन्नेमा पुगेको बताइन्छ । 

केपी ओली र प्रचण्डको निष्कर्ष

एमाले अध्यक्ष केपी ओली र माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष समेत रहेका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ’प्रचण्ड’ले आत्म समिक्षा गर्न थालेका छन् । 

उनीहरु सिंहदरबारमा वा बालुवाटारमा छलफलमा जुटिरहेका छन् । यसको एउटै अर्थ हो, गुमेको शक्तिलाई फिर्ता ल्याउने प्रयास । 
प्रचण्ड–ओलीले पार्टी सदस्यता नविकरणलाई लिएर ठूलो चिन्ता व्यक्त गरिरहेको देखिन्छ । 

आन्तरिक छलफलमा उनीहरुले पार्टी सदस्यता नविकरणमा आधा प्रतिशत बढि घटेको विषयलाई गम्भीर रुपमा लिन थालेका छन् । 

कुनै बेला सदस्यता लिने लाइन र सदस्य छान्नुपर्ने स्थितिमा रहेका पार्टीहरु सदस्यता नविकरण नै नगर्ने स्थितिमा आइ पुगेपछि चिन्तित बनिरहेका छन् । 

यसरी हेर्दा उनीहरु पार्टीप्रतिको बुझाई जनतामा नकारात्मक परेको र त्यसलाई चिर्न पनि एकता, कार्यगत एकता र आपसी सहकार्यको बाटो खोजिरहेको बताइन्छ ।

चुनौति कहाँबाट ?

वामपन्थी दलहरुको आपसी झगडाले वामपन्थी झुकाव राख्ने मतदाता र जनताहरु रुष्ट बन्दै नयाँ विकल्पको खोजी गर्न थालेका छन् । 

निराशालाई नतिजामा बदल्ने गरि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी लगायतका नयाँ पार्टीहरुले आक्रामक प्रचार गर्न थालेपछि उनीहरुलाई नयाँ भनिएकाहरु नै मुख्य चुनौतिको रुपमा देखिन थालेको विश्लेषण भइरहेको छ । 

अहिले रास्वपा नेतृत्वमाथिको बचाउ र सत्ता गठबन्धनले गरेको प्रतिरक्षा पनि राजनीतिक दिशाबाट निर्देशित रहेको कतिपयले अर्थ्याउने गरेका छन् । यस्तोमा ठूलो चुनौति नयाँबाटै र जनतामा छाएको निराशाबाट नै देखिने शंका गर्न थालिएको छ । 

नेतृत्वमा देखिएको लचकता

एमाले नेतृत्व पछिल्लो समय अत्यन्तै लचक भएर पेश भइरहेको छ । पार्टी र जनमतलाई केन्द्रमा राखेर आपसी सहकार्य गर्न नसकिए ठूलो क्षति व्यहोर्नुपर्नेमा नेतृत्व पंक्ति सचेत देखिन्छ । यतिमात्रै नभई माओवादी केन्द्र लगायतको वामपन्थी नेतृत्व पनि डराएको छ ।

यसकारण केपी ओलीले माधव नेपालसँग सहकार्य गर्न हदैसम्म लचक बन्नु र प्रचण्ड पनि प्रष्ट सत्ताको सुनिश्चितता हुँदाहुँदै पनि एमालेसँग जोखिमपूर्ण सहकार्यमा जानुलाई अर्थपूर्ण रुपले हेरिएको छ । 

राजनीतिक गतिविधि र व्यवस्थाको विरोध

पछिल्लो समय व्यवस्था विरोधी र संविधान विरोधी शक्तिहरुले चलखेललाई तीव्रता दिन  थालेका छन् । कांग्रेसभित्र नै ठूलो संख्याको जनमतले धर्मनिरपेक्षतामाथि बहस गरिरहेको छ भने, राप्रपा लगायतका दलहरुले बाहिर ठूलो मात्रामा विरोध गरिरहेका छन्  । 

यसले पनि वामपन्थी दल र नेताहरु संविधान, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता लगायत विषय धरापमा पर्न सक्ने डरमा देखिन्छन् । यसकारण पनि उनीहरु लचक बनेर आपसी सहकार्यको बाटो पहिल्याउन केन्द्रिकृत बनिरहेका छ्न् । 

राप्रपाले राजा ल्याउने भन्दै गरेको आन्दोलन, सडकमा देखिएको विरोध, वैंक तथा वित्तिय संस्थाविरुद्ध भइरहेका दुष्प्रचार र मुलुकमा  केहि छैन भन्दै छर्न खोजिएको निराशाले दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ है भन्ने निष्कर्षका कारण पनि वामपन्थीहरुमा तनाव सिर्जना भएको देखिन्छ । 

यसर्थ राजनीतिक गतिविधि र प्रदर्शन पनि संविधानविरोधी ढंगले बढ्नुलाई उनीहरुले नजिकबाट हेरिरहेका कारण पनि नजिकिने बाहना बनेको छ ।

मोर्चाको अभ्यास

वामपन्थी शक्तिहरु मोर्चाको अभ्यास समेत गर्न खोजिरहेका छन् । समाजवादमा पुग्न भन्दै थालिएको मोर्चामा सबैखाले वामपन्थी दललाई जोड्नुपर्ने र सकेसम्म एकता गरेर अघि बढ्नुपर्ने गरि छलफल बहस चलिरहेको छ । 

जनमतको संकट र जनतामा छाएको अविश्वासलाई केन्द्रिकृत गर्न पनि आपसी मिलाप अनिवार्य रहेको निष्कर्ष देखिन्छ । मोर्चा अभ्यासमा संसदीय व्यस्था नै मान्दैनौं भनिरहेको नेत्रविक्रम चन्द विल्पवको नेकपा समेत सहभागी हुनु र माओवादी केन्द्रसँग एकताको तयारी तीब्र बन्नुले पनि उनीहरु नयाँ ढंगले जाने गरि वातावरण बन्न खोजेको अर्थमा हेरिएको छ । यद्यपी यसले मूर्त रुप भने २०८० सालमा पाउन सकेन् । 

यसरी हेर्दा वामपन्थी रुझानमा देखिएको जनताको अविश्वास चिर्ने प्रयासका केहि पाइलाहरु भने सुरुवात हुन थालेका छन् । एकअर्कालाई देखि नसहने उनीहरु संकट र चुनौतिपछि फेरि मिलापको बाटो खोजिरहेका छन् ।