काठमाडौँ । पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी ११ वर्षपछि औपचारिक रूपमा नेकपा (एमाले) को सक्रिय राजनीतिमा फर्किएकी छन् । बिहीबार ललितपुरको च्यासलस्थित पार्टी केन्द्रीय कार्यालयमा आयोजित स्थायी कमिटी बैठकमा सहभागी हुँदै उनले वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी सम्हालेकी छन् । २०७२ कात्तिक ११ गते देशको पहिलो महिला राष्ट्रपति निर्वाचित भएपछि पार्टी सदस्यता त्यागेकी भण्डारीको दुई कार्यकालको पदावधि २०७९ फागुन २८ मा सकिएको थियो । त्यसपछि एमालेमै फर्कने उनको प्रयास देखिए पनि प्रारम्भमा अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीबाट सदस्यता नवीकरणमा ढिलाइ र टकरावको स्थिति देखा पर्यो । अघिल्लो सालमा सम्पन्न एमालेको महाधिवेशनमै ओलीलाई टक्कर दिँदै विद्या अध्यक्षको उम्मेद्वार बन्न चाहेकी थिइन् र ईश्वर पोखरेल लगायत नेताहरुले उनलाई काँध दिएका थिए । तर ओलीले सदस्यता नै रोकेपछि विद्याको महत्वाकांक्षामा धक्का लाग्यो, यद्यपि तुहिएन । र, अन्ततः पार्टीभित्रको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन र ओलीको विकल्प खोज्ने दबाबका बीच विद्यालाई वरिष्ठ नेता मनोनीत गर्न ओली सहमत भए । अध्यक्ष ओलीले नै उनलाई पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गराएसँगै एमालेभित्र भण्डारीको पुनरागमनलाई राजनीतिक रूपमा अत्यन्तै अर्थपूर्ण मानिएको छ ।
कस्तो रहला एमालेभित्रको भावी समीकरण ?
पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको राजनीतिक महत्वाकांक्षा लुकेको छैन । पछिल्लो महाधिवेशनमै उनले पार्टी नेतृत्वमा दाबी प्रस्तुत गर्ने तयारीसहित आफ्ना समर्थकहरुको अलग्गै भेला र कार्यालय खोलेर अभियान नै चलाएकी थिइन् । जसले गर्दा अध्यक्ष ओलीसँग तीव्र शक्ति सङ्घर्ष चलेको थियो । अब वरिष्ठ नेताका रूपमा एमालेका सबै कमिटी बैठकमा सहभागी हुने अधिकार पाएसँगै उनले पार्टीभित्र आफ्ना समर्थकहरूको नयाँ गुट वा पङ्क्ति बलियो बनाउन थाल्नेछिन् । एमालेभित्र ओलीको एकाधिकारप्रति असन्तुष्ट पक्ष, स्वर्गीय नेता मदन भण्डारीको ‘जनताको बहुदलीय जनवाद’ (जबज) को लिगेसी मान्ने पुरानो पङ्क्ति र मध्यमार्गी नेताहरूका लागि विद्या भण्डारी एउटा बलियो र सर्वस्वीकार्य विकल्पका रूपमा खडा भएकी छन् । ओलीपछिको एमाले नेतृत्व कसको हातमा जाने भन्ने बहस चलिरहँदा भण्डारीको उपस्थितिले उनलाई भावी अध्यक्षको स्वाभाविक र शक्तिशाली दाबेदार बनाएको छ ।
‘बृहत् कम्युनिस्ट एकता’को कार्ड र बाह्य समीकरण
विद्या भण्डारीको पुनरागमन केवल एमालेको आन्तरिक संरचनामा मात्र सीमित छैन, यसले समग्र कम्युनिस्ट आन्दोलनको ध्रुवीकरणलाई समेत जोडेको छ । माओवादी केन्द्र, एकीकृत समाजवादी तथा अन्य वामपन्थी दल गोलबद्ध भई बनेको नेकपाका नेताहरु समयदेखि ओलीको नेतृत्वमा कम्युनिस्ट एकता असम्भव रहेको भन्दै विद्या भण्डारीको अगुवाइमा बृहत् कम्युनिस्ट एकता हुनसक्ने कार्ड फ्याँक्दै आएका छन् । प्रचण्ड र माधव नेपाल समूहसँग विगतमा सुमधुर सम्बन्ध राखेकी भण्डारीले यदि एमालेभित्र आफ्नो पकड मजबुत बनाइन् वा ओलीपछि पार्टीको कमान्ड सम्हालिन् भने विभाजन भएका कम्युनिस्ट घटकहरूलाई पुनः एउटै छातामुनि ल्याउने मियो उनै बन्न सक्ने छिन् ।
के विद्या भण्डारी एमालेको भावी अध्यक्ष बन्लिन् ?
तथ्यपूर्ण विश्लेषण गर्दा, विद्या भण्डारी एमालेको भावी अध्यक्ष बन्ने सम्भावना निकै बलियो देखिन्छ । राष्ट्रपतिजस्तो राज्यको सर्वोच्च पद सम्हालिसकेकी, पार्टीको पूर्वउपाध्यक्ष रहिसकेकी र पार्टीभित्र आफ्ना पति मदन भण्डारीको लिगेसीसँग जोडिएकी व्यक्तित्व भएकाले उनको राजनीतिक उचाइ अन्य समकालीन नेताहरूभन्दा माथि छ । यद्यपि, एमालेको विधानमा रहेको उमेर हद, महाधिवेशनमा ओली पक्षको बलियो पकड र आन्तरिक व्यवस्थापन उनका लागि चुनौती हुनसक्छन् । तर, ओली र भण्डारीबीचको हालको समझदारी रणनीतिक सम्झौता मात्र भएकाले आगामी महाधिवेशनसम्म पुग्दा पार्टीभित्र युवा पुस्ताको समर्थन र असन्तुष्ट समूहलाई मिलाएर उनले नेतृत्वमा ‘छलाङ’ मार्ने र एमालेको भावी अध्यक्ष बन्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन ।
११ वर्षपछि च्यासल छिरेकी पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको पुनरागमनले एमालेको आन्तरिक राजनीतिलाई तरंगित मात्र बनाएको छैन, भावी नेतृत्वको शक्ति संघर्षलाई नयाँ मोडमा समेत पुर्याएको छ । ओली र भण्डारीबीचको तात्कालिक सहकार्यले पार्टीलाई एकढिक्का राख्न मद्दत गरे पनि आगामी दिनमा उनले खेल्ने भूमिकाले नै एमालेको भावी अध्यक्ष र समग्र नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको भावी दिशा तय गर्नेछ ।
