काठमाडौं । कहिलेकाहीँ इतिहास ठूलो आन्दोलनले होइन, मौन तर शक्तिशाली निर्णयले लेखिन्छ। फागुन २१ मा सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन त्यस्तै एउटा क्षण बनेको छ, जहाँ नेपाली जनताले आफ्नो असन्तुष्टि र आशालाई एउटै मतपेटिकाभित्र राखेर अभिव्यक्त गरेका छन्।

निर्वाचनअघि देशभरि एउटा बहस चलिरहेको थियो— अबको सरकार कसको नेतृत्वमा बन्छ? नेपाली कांग्रेस कि नेकपा एमाले? कतिपय विश्लेषकहरूले नयाँ शक्तिका रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को सम्भावना औँल्याए पनि धेरैलाई लाग्थ्यो कि अन्ततः पुरानै दलहरूबीच शक्ति सन्तुलन हुने छ।

तर परिणामले सबै अनुमान उल्टाइदियो। मतगणनाको क्रमसँगै स्पष्ट हुँदै गयो— जनताले यसपटक परम्परागत राजनीतिक समीकरणलाई तोड्न खोजेका छन्।

यो परिणामलाई सामान्य निर्वाचनको नतिजा मात्र भनेर बुझ्न सकिँदैन। यो वास्तवमा जनताको मौन विद्रोह हो।

निराशाको लामो इतिहास

नेपालमा विगत करिब डेढ दशकदेखि नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र तत्कालीन माओवादी केन्द्रसहितका दलहरूले आलोपालो सरकार चलाउँदै आएका थिए। संविधान निर्माणदेखि गणतन्त्र संस्थागत गर्ने कामसम्म उनीहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो।

तर समयसँगै जनताको अपेक्षा बढ्दै गयो। लोकतन्त्रको स्थापनापछि जनताले सोचेका थिए— अब देशमा सुशासन स्थापित हुनेछ, भ्रष्टाचार घट्नेछ, युवाहरूले देशमै अवसर पाउनेछन्, विकासको गति तीव्र हुनेछ।

तर यथार्थ भने त्यति सहज बनेन।

राजनीतिक अस्थिरता, सरकारको निरन्तर परिवर्तन, भ्रष्टाचारका आरोप, सत्ता टिकाउन हुने विभिन्न राजनीतिक सम्झौताहरूले जनताको विश्वास क्रमशः कमजोर बनाउँदै लग्यो।

जनताले धेरैपटक आशा गरे—अब परिवर्तन आउँछ। तर त्यो परिवर्तन प्रायः नारामा सीमित भयो।

रोजगारीको अभावले हजारौँ युवाहरू विदेश पलायन हुन बाध्य भए। गाउँहरू युवाविहीन हुँदै गए। विकासका योजना घोषणा भए, तर धेरै योजना कागजमै सीमित रहे। यसरी जनताको मनमा निराशाको तह थपिँदै गयो।

मतपेटिकाबाट आएको सन्देश

फागुन २१ को निर्वाचन परिणामले यही निराशाको विस्फोटलाई संकेत गरेको छ। मतदाताले स्पष्ट रूपमा सन्देश दिएका छन्—जनताको धैर्यलाई कमजोर नठान।

वर्षौँसम्म पुराना दलहरूलाई विश्वास गरेर मतदान गरेका जनताले यसपटक नयाँ विकल्प खोजे। यही कारण रास्वपा जस्ता नयाँ शक्तिहरूले अप्रत्याशित समर्थन प्राप्त गरे।

यो समर्थन केवल कुनै दलप्रतिको आकर्षण मात्र होइन, पुरानो राजनीतिक शैलीप्रतिको असन्तुष्टि पनि हो। जनताले भित्रभित्रै निर्णय गरिरहेका रहेछन्— अब केही फरक हुनुपर्छ। त्यही निर्णय अन्ततः मतपेटिकामा व्यक्त भयो।

कांग्रेसभित्रको द्वन्द्व

नेपाली कांग्रेसले पछिल्लो समय आफूलाई बदलिएको सन्देश दिने प्रयास गरेको थियो। विशेषगरी युवा नेता गगन थापाले सुधारवादी एजेन्डा अघि सारेका थिए।

उनले पारदर्शिता, सुशासन र जनतासँग प्रत्यक्ष संवादलाई प्राथमिकता दिने कुरा गरेका थिए। युवापुस्तामा उनको प्रभाव पनि देखिन थालेको थियो।

तर कांग्रेसभित्रको आन्तरिक राजनीति भने त्यति सहज थिएन। गुटगत प्रतिस्पर्धा, नेतृत्वबीचको अविश्वास र आपसी आरोप–प्रत्यारोपले पार्टीलाई कमजोर बनायो।

कुनै दल बाहिरबाट मात्र कमजोर हुँदैन, भित्रको विभाजनले पनि उसलाई कमजोर बनाउँछ। कांग्रेसमा पनि यही अवस्था देखियो। पार्टीभित्रको अन्तरघात र नेतृत्वबीचको दूरीले जनतामा सकारात्मक सन्देश दिन सकेन।

फलस्वरूप, अपेक्षा गरिएको परिणाम प्राप्त हुन सकेन।

एमालेको चुनौती

यता नेकपा एमाले पनि अपेक्षाभन्दा कमजोर अवस्थामा देखियो। कहिल्यै शक्तिशाली देखिने यो पार्टी नेतृत्वप्रतिको आलोचना र राजनीतिक दम्भका आरोपबाट मुक्त हुन सकेन।

कतिपय विश्लेषकहरूले एमालेको पराजयलाई नेतृत्वको अहंकार र राजनीतिक शैली सँग जोडेर हेरेका छन्। जनताले आजको राजनीतिमा केवल भाषण होइन, व्यवहारिक परिवर्तन चाहिरहेका छन्।

यदि दलहरूले जनताको भावना बुझ्न सकेनन् भने उनीहरूको शक्ति क्षणभरमै कमजोर हुन सक्छ भन्ने उदाहरण यो निर्वाचनले देखाएको छ।

नयाँ शक्तिको परीक्षा

रास्वपा जस्ता नयाँ शक्तिहरूको उदयलाई धेरैले आशाको संकेतका रूपमा लिएका छन्। तर इतिहासले देखाएको छ—नयाँ दल बन्नु सजिलो हुन्छ, तर जनताको भरोसा दीर्घकालसम्म कायम राख्नु कठिन हुन्छ।

यदि नयाँ शक्तिहरू पनि पुरानै राजनीतिक शैलीमा अल्झिए भने जनताको भरोसा चाँडै टुट्न सक्छ। त्यसैले रास्वपाका लागि अबको चुनौती निकै ठूलो छ।

उन्मादमा होइन, परिपक्वता र संयमतासहित अघि बढ्नुपर्ने समय हो यो। सुशासन, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र परिणाममुखी विकासमार्फत जनताको विश्वासलाई व्यवहारमा उतार्न सके मात्र उनीहरूको यात्रा सफल हुन सक्छ।

इतिहासले दिएको चेतावनी

नेपालको राजनीतिक इतिहासले धेरै पटक एउटा पाठ सिकाएको छ—जनताको विश्वास स्थायी हुँदैन। यदि कुनै दलले जनताको अपेक्षा पूरा गर्न सकेन भने त्यो समर्थन चाँडै अर्को दिशामा मोडिन सक्छ।

फागुन २१ को निर्वाचन पनि त्यही पाठको पुनरावृत्ति हो। हिजो दुईतिहाइ बहुमत पाएका दलहरू आज कमजोर अवस्थामा पुगेका छन्। यसले देखाउँछ—समयभन्दा ठूलो शक्ति कुनै पनि राजनीतिक दल हुँदैन।

अबको बाटो

अब नेपाली राजनीतिमा एउटा निर्णायक मोड आएको छ। जनताले परिवर्तन चाहेका छन्। उनीहरू विकास, रोजगारी, सुशासन र पारदर्शिताको अपेक्षा गरिरहेका छन्।

अब प्रश्न एउटा मात्र छ—  के नयाँ नेतृत्वले त्यो अपेक्षा पूरा गर्न सक्छ? यदि सके, नेपालले नयाँ युगमा प्रवेश गर्न सक्छ।
यदि नसके, जनताको निराशा अझ गहिरो हुन सक्छ।

फागुन २१ को जनादेशले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ— जनता नै सर्वोच्च शक्ति हुन्।

राजनीतिक दलहरू आउने–जाने गर्छन्, नेताहरू बदलिन्छन्, तर अन्ततः इतिहासको दिशा तय गर्ने शक्ति जनताकै हातमा हुन्छ।

त्यसैले आजको यो जनादेश केवल एउटा निर्वाचन परिणाम होइन, भविष्यको चेतावनी पनि हो।